Waarom de mier net zo slim is als de chimpansee
Mensen vragen mij vaak welk dier het slimst is. Ik geef dan nooit één antwoord. Elk dier is slim op zijn eigen manier. Elk dier heeft zijn eigen vorm van intelligentie, passend bij zijn eigen manier van overleven.
Een dolfijn lost problemen op met inzicht en samenwerking. Hij herkent zichzelf in een spiegel, gebruikt gereedschap en stemt zijn gedrag af op de groep. Een mier werkt op een heel andere manier. Één mier lijkt weinig te kunnen, maar duizenden mieren samen bouwen bruggen van hun eigen lichaam, vinden de kortste route naar voedsel en houden een complete kolonie draaiende. Een chimpansee denkt weer anders. Hij plant vooruit, onthoudt sociale relaties en leert nieuwe vaardigheden van andere chimpansees door te kijken en na te doen.
Drie dieren, drie totaal verschillende vormen van intelligentie. Geen enkele vorm is beter dan de andere. Elke vorm is nodig om te overleven.
De vertaalslag naar mensen
Bij mensen zie ik hetzelfde. De één leest een handleiding en bouwt een IKEA kast zonder problemen. De ander legt de onderdelen op de grond, kijkt er even naar en ziet meteen hoe alles in elkaar past. Geen van beide is slimmer. Ze gebruiken een andere vorm van intelligentie.
Dat geldt voor elk team. De één is sterk in structuur en planning. De ander voelt feilloos aan wat er speelt in de groep. Weer een ander ziet in één oogopslag een oplossing die niemand anders ziet. Ieder heeft een kwaliteit die de ander niet heeft. Samen vormen die kwaliteiten een compleet team, net zoals een mierenkolonie alleen werkt door de optelsom van kleine, verschillende bijdrages.
Waarom dit bij dieren wel werkt en bij mensen vaak niet
In de natuur wordt geen enkel dier afgerekend omdat het geen dolfijn is. Een mier hoeft niet te plannen zoals een chimpansee. Elk dier krijgt de ruimte om zijn eigen vorm van intelligentie in te zetten.
Bij mensen werkt dat anders. Op school en op het werk wordt vaak één vorm van slim zijn beloond. Wie goed kan lezen, plannen en formuleren, wordt sneller gezien als capabel. Wie zijn kwaliteiten toont in actie, in gevoel voor de groep of in praktisch inzicht, valt buiten die maatstaf. Terwijl die kwaliteiten net zo hard nodig zijn.
Dat kost organisaties talent. Mensen die niet passen in het standaardbeeld van slim, worden over het hoofd gezien. Terwijl zij vaak precies de kwaliteit hebben die het team mist.
Praktische toepassing voor jouw team
Kijk minder naar wat iemand niet kan volgens de standaard, en meer naar wat iemand wel laat zien in gedrag.
• Let op wie in de praktijk het snelst een oplossing vindt, ook als die persoon het niet goed kan uitleggen.
• Let op wie de sfeer in de groep het beste aanvoelt, ook als die persoon zelf op de achtergrond blijft.
• Stel teams samen op basis van verschillende kwaliteiten, niet op basis van wie het meest op elkaar lijkt.
• Geef ruimte aan verschillende manieren van werken en leren. Niet iedereen heeft aan een handleiding evenveel houvast.
• Beoordeel gedrag en resultaat, niet alleen de manier waarop iemand zich verbaal presenteert.
Als leidinggevende, trainer of docent zet je hiermee de kwaliteiten van je team of klas pas echt aan het werk.
Terug naar het dierenrijk
De dolfijn, de mier en de chimpansee hebben geen van drieën de andere nodig om zich te bewijzen. Ze doen wat bij hen past, en samen houden ze een ecosysteem in balans. Elk organisme draagt een vorm van intelligentie in zich. Anders kan het niet uit zichzelf groeien of overleven.
Kijk jij naar wat iemand niet kan volgens de norm, of naar wat iemand wel laat zien in gedrag?
