Wat een zeeleeuw je leert over blijven verbeteren

Op Gran Canaria zag ik voor het eerst hoe groot het verschil tussen trainers kon zijn. Zelfde dieren, zelfde protocollen, en toch werkte de een wel en de ander niet. Dat was het moment waarop ik besefte dat goed werk nooit vanzelfsprekend is. Ook niet als je denkt dat je het al onder de knie hebt.

De situatie met de zeeleeuw

Een zeeleeuw vergeeft geen slordigheid. Geef een onduidelijk signaal, en het dier reageert niet of reageert verkeerd. Er is geen ruimte voor twijfel of half werk. Dat merkte ik op Gran Canaria heel concreet. Bij sommige trainers deed de zeeleeuw exact wat gevraagd werd, rustig en zeker. Bij andere trainers, met dezelfde dieren, ontstond aarzeling, onrust, soms zelfs weigering.

Het verschil zat niet in het dier. Het zat in de trainer. In consistentie, in timing, in de mate waarin iemand bereid was zijn eigen aanpak steeds opnieuw te bekijken. De trainers die goed werk leverden, waren degenen die na elke sessie terugkeken naar wat beter kon. Niet naar wat het dier fout deed, maar naar wat zij zelf konden aanscherpen.

Wat dit met mensen te maken heeft

Later in mijn carrière kwam ik een heel ander soort feedback tegen. Demonstranten die zich tegen mijn werk keerden. Mensen die vonden dat wat ik deed niet kon of niet mocht. Dat is een heel andere ervaring dan een zeeleeuw die niet reageert op een signaal. Hier stond niet het gedrag van een dier tegenover me, maar het oordeel van mensen.

Toch trok ik er dezelfde les uit. Kritiek, of die nu van een dier komt in de vorm van uitblijvend gedrag, of van mensen in de vorm van protest, is informatie. Je kunt kritiek wegzetten als onterecht en verdergaan zoals je altijd deed. Of je kunt hem gebruiken om scherp te blijven op je eigen werk.

Ik koos voor het laatste. Niet omdat elke demonstrant gelijk had. Maar omdat de vraag die ze opriepen, wel relevant was. Kan het welzijn van de dieren beter. Kan mijn aanpak beter. Die vraag bleef ik mezelf stellen, ook als het antwoord ongemakkelijk was.

De les

De les is dat groei niet ontstaat uit bevestiging. Groei ontstaat uit het serieus nemen van signalen die je liever niet zou willen zien. Bij dieren is dat makkelijker te herkennen, omdat hun reactie eerlijk en direct is. Bij mensen is het lastiger, omdat kritiek vaak emotioneel geladen is en makkelijk af te doen als onterecht.

Precies daarom is dit bij mensen zo waardevol om te trainen. Wie leert om kritiek te scheiden van het gevoel dat erbij hoort, houdt de kern over: is er iets dat ik kan verbeteren. Die vraag stellen, telkens opnieuw, is wat het verschil maakte tussen de trainers op Gran Canaria die wel werkten en degenen die dat niet deden.

Toepassing in je team of organisatie

Vraag jezelf na elk project of elke sessie af wat je anders zou doen, ook als het resultaat goed was. Behandel kritiek van buitenaf als informatie, niet als aanval. Kijk eerst of er een kern van waarheid in zit voordat je hem afwijst. Bouw een gewoonte op van terugkijken. Niet om jezelf af te vallen, maar om scherp te blijven. Geef je team de ruimte om jou ook kritisch te bevragen. Dat maakt de organisatie sterker, niet zwakker.

Dit vraagt een houding die niet vanzelf komt. Het is makkelijker om je gelijk te halen dan om je eigen werk telkens opnieuw ter discussie te stellen. Maar die bereidheid is precies wat het verschil maakt tussen stilstand en verbetering.

Terug naar de zeeleeuw

De zeeleeuw op Gran Canaria die niet reageerde, had geen boodschap voor mij bedoeld. Hij liet alleen zien wat er niet klopte. De trainers die dat serieus namen, werden beter. De trainers die dat negeerden, bleven hangen.

Diezelfde keuze had ik later met de demonstranten. Ik kon hun kritiek negeren, of ik kon hem gebruiken om kritisch te blijven op mijn eigen werk. Ik koos ervoor om altijd te blijven kijken naar wat beter kon, voor het welzijn van de dieren en voor mezelf.

Wanneer heb jij voor het laatst kritiek gebruikt om beter te worden, in plaats van om jezelf te verdedigen?