Wat een groep dieren je leert over teams die wel werken

Kijk eens naar een groep dieren die samen moet overleven. Een kudde, een zwerm, een roedel. Niemand daar doet hetzelfde werk. En toch overleeft de hele groep.

Dat is geen toeval. Dat is een systeem.

Wat er in een groep dieren gebeurt

In elke groep dieren zie je verschillende rollen ontstaan. Een dier reageert als eerste op gevaar en waarschuwt de rest. Een ander dier trekt de groep vooruit naar voedsel of water. Weer een ander blijft achteraan en houdt de zwakkere dieren in de gaten.

Geen van die dieren doet het werk van de ander. En niemand in de groep vindt dat vreemd. De snelle waarnemer wordt niet gecorrigeerd omdat hij niet vooroploopt. Het dier dat achteraan blijft, wordt niet weggestuurd omdat het niet het tempo van de groep haalt.

Elke kwaliteit krijgt een taak. En die taken bij elkaar houden de groep in leven.

De vertaalslag naar mensen

Bij mensen werkt dat anders. Zeker op scholen en op de werkvloer.

Iemand met dyslexie, ADHD, autisme of ADD krijgt vaak een stempel. Niet omdat die persoon niet functioneert, maar omdat het systeem is gebouwd voor één manier van leren en werken. Wie daar niet in past, valt op. En wat opvalt, wordt al snel als probleem gezien in plaats van als kwaliteit.

Het schoolsysteem is daar een duidelijk voorbeeld van. Het is ingericht op stilzitten, lineair werken en op één tempo. Mensen die anders denken of anders leren, krijgen een diagnose en daarmee een label. Dat label werkt vaak averechts. Het zegt iets over een tekort, terwijl het net zo goed kan gaan over een andere manier van waarnemen, verbinden of handelen.

Dat systeem loopt achter. Het is niet ingericht op de variatie die van nature al in elke groep zit.

Waarom dit bij dieren wel werkt en bij mensen vaak niet

Bij dieren bepaalt de groep niet vooraf hoe een individu moet functioneren. De groep kijkt naar wat een dier kan en zet dat in. Overleven vraagt om variatie. Een groep met alleen snelle dieren mist de dieren die op tijd gevaar signaleren. Een groep met alleen waakzame dieren mist de dieren die vooruit durven gaan.

Bij mensen draaien we dat om. We bepalen eerst hoe iemand moet zijn en toetsen daarna of iemand daaraan voldoet. Wie afwijkt, wordt gecorrigeerd in plaats van ingezet.

Dat kost een organisatie kwaliteit. Je verliest de scherpe waarnemer omdat hij niet stilzit. Je verliest de verbinder omdat ze niet volgens het protocol werkt. Je verliest de doorzetter omdat hij eerst moet bewijzen dat hij past binnen het profiel.

Praktische toepassing voor jouw team

Kijk deze week eens naar wie in je team welke rol al vanzelf oppakt. Niet naar de functieomschrijving, maar naar het gedrag dat je ziet.

• Wie signaleert risico’s als eerste, ook als niemand daarom vraagt.
• Wie brengt energie en tempo in een vergadering.
• Wie bewaakt of de zwakkere schakels in het team meekomen.
• Wie stelt vragen die anderen niet durven te stellen.

Dat gedrag zegt meer over iemands waarde voor het team dan een functietitel of een diagnose. Een medewerker met ADHD die drie dingen tegelijk oppakt en verbindingen legt die anderen missen, is geen probleem dat je moet managen. Dat is een kwaliteit die je moet inzetten.

Hetzelfde geldt voor de klas. Een leerling die niet stil kan zitten, mist misschien niet de motivatie. Die leerling mist misschien alleen de ruimte om op zijn eigen manier te bewegen naar leren.

Terug naar de groep

De kudde overleeft niet ondanks de verschillen tussen de dieren. De kudde overleeft dankzij die verschillen. Elk dier levert zijn deel en de groep vult elkaar aan.

Dat vraagt geen aanpassing van het dier. Het vraagt een groep die kijkt naar wat iemand kan, in plaats van naar wat iemand zou moeten kunnen.

Wanneer heb jij voor het laatst echt naar gedrag gekeken in plaats van naar een label?